{"id":427,"date":"2020-11-03T15:04:04","date_gmt":"2020-11-03T14:04:04","guid":{"rendered":"https:\/\/aah.co.nl\/?page_id=427"},"modified":"2025-07-06T10:52:55","modified_gmt":"2025-07-06T09:52:55","slug":"diderot-goethe-crow-junod-schilderen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/aah.co.nl\/?page_id=427","title":{"rendered":"DENIS DIDEROT &#8211; SCHILDEREN !"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"558\" height=\"788\" src=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Diderot-voorkant-DEF-02-2020-Lores_Page_1.jpg\" alt=\"Diderot voorkant\" class=\"wp-image-391\" srcset=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Diderot-voorkant-DEF-02-2020-Lores_Page_1.jpg 558w, https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Diderot-voorkant-DEF-02-2020-Lores_Page_1-212x300.jpg 212w\" sizes=\"auto, (max-width: 558px) 100vw, 558px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ge\u00efllustreerde vertaling van wat door velen wordt beschouwd als de eerste kunstkritiek uit 1765. Met een kritiek van Goethe uit 1802. Een inleiding over Diderot&#8217;s werkwijze en zijn betekenis voor de kunstkritiek door Thomas Crow. De paradoxen tussen Diderot en Goethe blootgelegd door Philippe Junod. <\/p>\n\n\n\n<p>Inleiding en alle Nederlandse vertalingen Niko Koers. Tekstredactie Dorine Duyster (Diderot) en Keimpe Reitsma (Junod). Vormgeving Edwin Boering \/ Eb over Vloed. November 2020.<\/p>\n\n\n\n<p>ISBN 978-90-820059-4-3, 230 pagina&#8217;s, 95 illustraties. Prijs \u20ac 19,50. Bij uw boekhandel of direct bij de uitgeverij: <a href=\"&#x6d;a&#x69;&#108;&#x74;&#111;:&#x61;&#97;&#x68;&#45;u&#x69;&#116;&#x67;&#101;v&#x65;r&#x40;&#107;&#x70;&#x6e;m&#x61;&#105;&#x6c;&#46;n&#x6c;\">a&#97;&#104;&#x2d;&#x75;&#x69;t&#103;&#101;&#x76;&#x65;&#x72;&#64;k&#112;&#x6e;&#x6d;&#x61;il&#46;&#110;&#x6c;<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>ORIGINELE AFBEELDINGEN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Klik <a href=\"https:\/\/aah.co.nl\/?page_id=218\">hier <\/a>voor alle afbeeldingen op hun originele museum-\/collectiewebsites.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"Recensie: Denis Diderot (Goethe, Crow, Junod) \u2013&nbsp;Wat een kunst is dat schilderen!RecensiesHans van der Heijde12\/02\/2021Diderot over schilderkunstWat de zeventiende eeuw was voor de Nederlandse schilderkunst, was de achttiende voor de Franse. Vanaf 1737 werden in het Louvre door de Franse Koninklijke Academie voor Schilder- en Beeldhouwkunst om de twee jaar tentoonstellingen van honderden schilderijen georganiseerd om de wereld te tonen welk niveau Franse schilders hadden weten te bereiken. Vanzelfsprekend werd over deze zogenaamde Salons geschreven, ook kritisch.Melchior Grimm, diplomaat en schrijver, bediende een klein publiek van Europese vorsten, nooit meer dan vijftien, met correspondentie over de Salons, om hun nieuwsgierigheid naar nieuwe ontwikkelingen in de schilderkunst te bevredigen. Hij vroeg Denis Diderot, Verlichtingsfilosoof en redacteur en contribuant van de&nbsp;Encyclop\u00e9die, om essays te schrijven ten behoeve van die correspondentie. Diderot deed dat voor meerdere salons. Het meest uitgewerkte essay,&nbsp;Wat een kunst is dat schilderen!, schreef hij naar aanleiding van de salon van 1765.Dat essay is nu voor het eerst in vertaling verschenen, als hoofdmoot van de gelijknamige bundel. Die bestaat uit een inleiding door vertaler Niko Koers, Diderots essay, commentaar daarop van kunsthistoricus Thomas Crow uit 1991, Goethe\u2019s commentaar uit 1798 op Diderots essay en een \u2018paradoxale dialoog\u2019 in de vorm van een confrontatie van de opvattingen van Diderot en Goethe, in 2007 geschreven door kunsthistoricus Philippe Junod. De bundel is zeer uitgebreid ge\u00efllustreerd met afbeeldingen van de schilderijen waar de teksten aan refereren, maar om die veel beter te kunnen zien, kun je ze via een QR-code groter en kleur-echter op je scherm krijgen.Goethe schreef zijn polemische tekst in 1798, 24 jaar na Diderots dood. Wat zich laat verklaren uit het feit dat Diderots essay pas kort tevoren was uitgegeven en beschikbaar kwam voor een groter publiek dan die vijftien vorsten van 1765.De schilderkunst deed pas aan het einde van de negentiende eeuw de eerste, voorzichtige schreden in de richting van pure abstractie. Maar onder invloed van de Romantiek \u2013 misschien is het beter te zeggen: door mede de Romantiek te ontketenen \u2013 was in de late achttiende eeuw al wel sprake van emancipatie van de (schilder-)kunst, in die zin dat de kunsten zich het opleggen van externe maatstaven, met name religieuze, niet meer lieten welgevallen.De schilderkunst van Diderots en Goethe\u2019s tijd was nog volkomen figuratief. Is dat hetzelfde als naturalistisch? De vraag naar de relatie tussen natuur en kunst is een van de centrale vragen in Diderots essay en bijgevolg in dat van Goethe.Een gedachte-experiment: als begenadigd schilder wil je een schilderij maken waarop Helena is afgebeeld. De Helena, die dochter was van Zeus en Leda en om wie de Trojaanse oorlog werd gevoerd. Hoe ze er precies uitzag, weet je niet, maar wat je wel weet is dat ze de absolute schoonheid belichaamde. Je zoekt daarom een model van onbetwiste schoonheid, zij het van wat in jouw tijd als vrouwelijk schoonheidsideaal geldt. Je vindt een model met precies het gezicht waar je naar zoekt. Helaas heeft ze benen waar je minder tevreden over bent. Dus zoek je ook een model met perfecte benen. En als je dat gevonden hebt, eentje met een perfecte torso, eentje met prachtige handen en voeten en eentje van precies de goeie lengte. Die zet je naast elkaar in je atelier en uit die vijf stel je jouw Helena samen. Het resultaat is figuratief, dat zal iedereen beamen, maar heb je ook naar de natuur geschilderd? Nee, je hebt een schoonheidsideaal verbeeld en eigenlijk ontstijgt je kunst de werkelijkheid.In de vijfde eeuw v.Chr. ging de Griekse schilder Zeuxis inderdaad zo te werk. Zijn Helena-portret hing in de Hera-tempel in Croton, nu het Zuid-Italiaanse Crotone. Fran\u00e7ois-Andr\u00e9 Vincent schilderde in de late achttiende eeuw een sc\u00e8ne waarin Zeuxis modellen selecteert uit de vrouwelijke schonen van Croton, verzameld in Zeuxis\u2019 atelier.De relatie tussen kunst en natuur is een andere is dan die tussen wetenschap en natuur: aan kunst kun je in het algemeen geen wetenschappelijke inzichten ontlenen over de natuur. Maar kunst leert je wel iets over de relatie tussen idee en waarneming enerzijds en natuur anderzijds, omdat kunst je de mogelijkheid biedt idee\u00ebn in verbeelde vorm te ervaren.Dat een object er in het ene licht anders uitziet dan in het andere, kan wetenschap je wel vertellen, maar schilderkunst kan je dat laten ervaren. Met behulp van clair-obscur technieken en, daarmee gecombineerd, van coloriet. In gebruik van coloriet herkende Diderot de ware schilder. En kleur was nu net waarover Goethe aan het eind van de achttiende eeuw probeerde een theorie te formuleren. Een theorie die het zwaartepunt legt bij de waarnemer en niet zozeer bij een natuur die door de fysica van licht en kleur wordt gereduceerd tot golflengtes. Goethe\u2019s polemische essay kan worden opgevat als zijn eerste poging om zijn theorie over kleur \u2013 preciezer: kleurperceptie \u2013 te ontwikkelen.Hierboven zijn twee schilderijen genoemd, waarvan eentje, het Helena-portret van Zeuxis, niet meer bestaat. In de teksten van Diderot en Goethe wordt aan vele schilderijen gerefereerd.&nbsp;Wat een kunst is dat schilderen!&nbsp;bevat afbeeldingen van zo\u2019n negentig schilderijen. De teksten nodigen uit tot nadenken over kunst en kunstbeschouwing, maar je krijgt maar zelden de kans om dat te doen, terwijl je, dankzij een link, een virtuele wandeling maakt langs hoogtepunten van de achttiende-eeuwse schilderkunst.Hans van der HeijdeDenis Diderot (Goethe, Crow, Junod)-&nbsp;Wat een kunst is dat schilderen!&nbsp;Essay over de schilderkunst; de salon van 1765 en commentaren. Vertaald door Niko Koers.A.A. Hoogteiling, Amsterdam; 218 blz. \u20ac 24,50.\"><strong>RECENSIE <\/strong> TZUM, Literair weblog 12 februari 2021 door Hans van der Heijde<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Wat de zeventiende eeuw was voor de Nederlandse schilderkunst, was de achttiende voor de Franse. Vanaf 1737 werden in het Louvre door de Franse Koninklijke Academie voor Schilder- en Beeldhouwkunst om de twee jaar tentoonstellingen van honderden schilderijen georganiseerd om de wereld te tonen welk niveau Franse schilders hadden weten te bereiken. Vanzelfsprekend werd over deze zogenaamde Salons geschreven, ook kritisch.<\/p>\n\n\n\n<p>Melchior Grimm, diplomaat en schrijver, bediende een klein publiek van Europese vorsten, nooit meer dan vijftien, met correspondentie over de Salons, om hun nieuwsgierigheid naar nieuwe ontwikkelingen in de schilderkunst te bevredigen. Hij vroeg Denis Diderot, Verlichtingsfilosoof en redacteur en contribuant van de&nbsp;<em>Encyclop\u00e9die<\/em>, om essays te schrijven ten behoeve van die correspondentie. Diderot deed dat voor meerdere salons. Het meest uitgewerkte essay,&nbsp;<em>Wat een kunst is dat schilderen!<\/em>, schreef hij naar aanleiding van de salon van 1765.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-pdf-viewer-block-standard\" style=\"text-align:left\"><div class=\"uploaded-pdf\"><a href=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Tzum-Recensie-Denis-Diderot-Goethe-Crow-Junod-Wat-een-kunst-is-dat-schilderen-Tzum.pdf\" data-width=\"\" data-height=\"\"><\/a><\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>RECENSIE <\/strong>VRIJ NEDERLAND, 26 januari 2021 door Carel Peeters<\/p>\n\n\n\n<p>De levendige (en tikkeltje vreemde) kunstkritiek van Denis Diderot, door Carel Peeters. Volg <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-denis-diderot\/?\">deze link<\/a> of lees de pdf hieronder:<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-pdf-viewer-block-standard\" style=\"text-align:left\"><div class=\"uploaded-pdf\"><a href=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Literaire-Kroniek_-De-levendige-en-tikkeltje-vreemde-kunstkritiek-van-Denis-Diderot-2.pdf\" data-width=\"\" data-height=\"\"><\/a><\/div><\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>RECENSIE<\/strong> Kunst &amp; media januari 2021, door Harald Schole<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/kM-116-Kunst-Media.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"722\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/kM-116-Kunst-Media-722x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-945\" srcset=\"https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/kM-116-Kunst-Media-722x1024.jpg 722w, https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/kM-116-Kunst-Media-211x300.jpg 211w, https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/kM-116-Kunst-Media-768x1089.jpg 768w, https:\/\/aah.co.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/kM-116-Kunst-Media.jpg 841w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>COMMENTAREN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bert Jansen, kunsthistoricus: &#8216;Wat me als kunsthistoricus het eerst bezighoudt is met welk -isme hebben we hier te maken? Maar toen realiseerde ik me dat het bij -ismes altijd gaat over latere karakteriseringen en dat ik hier iets las, fris van de lever, niet bedoeld om gepubliceerd te worden, zonder pretentie om geschiedenis te maken [&#8230;] Misschien moet ik de term &#8220;verisme&#8221; gebruiken, ook al heeft dat een betekenis die vooral gelieerd is aan de Italiaanse film van de jaren vijftig.&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p>Bert Taken, docent filosofie Gerrit Rietveld Academie: &#8216;De overgang van Verlichting naar Romantiek blijft een boeiend vraagstuk en niet alleen om filosofische en esthetische redenen. Zeker in een tijd waarin beide intellectuele stromingen steeds vaker onder vuur worden genomen als bronnen van de huidige malaise. Steeds vaker is dan het adagium &#8220;terug naar&#8230;&#8221;, ja naar wat dan?&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p>Andrew S. Curran, auteur van <em>DIDEROT AND THE ART OF THINKING FREELY<\/em>: &#8216;Iedereen kon, volgens Diderot, schoonheid en kunst op waarde leren schatten door deze telkens weer te ervaren en tijd te investeren om &#8220;de natuur te leren begrijpen en de kunst die haar afbeeldt&#8221;. Zelf was hij natuurlijk het levende bewijs hiervan als de zoon van een messenmaker uit de provincie die uitgroeide tot de meest opmerkelijke kunstcriticus.&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p>Arnold Heumakers in zijn Volkskrant recensie over Diderot&#8217;s brieven aan Sophie Volland: &#8216;Haast meer nog dan de moraal zijn het de &#8220;vurige passies&#8221; die Diderot ontzag afdwingen. &#8220;Alleen die raken me. Of ze me nu bewondering of afgrijzen ingeven, mijn gevoel ervoor is altijd hevig. Passie brengt geniale kunst voort, als de passie sterft gaat ook het genie teloor.&#8221; Uit deze brieven blijkt dat het geen vrijblijvende opmerking is, want als schrijver en denker was Diderot zelf zo\u2019n gepassioneerd &#8220;genie&#8221;. Iemand die zich gemakkelijk liet meeslepen door zijn emoties, vol enthousiasme over nobele daden, vol pessimisme over de ellende die de geschiedschrijvers hebben geboekstaafd&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>Thomas Crow, in <em>DIDEROT&#8217;S SALONS<\/em>: &#8216;De geschriften van Diderot zijn nu relevanter<br>dan de meeste kritieken die vandaag worden geschreven en die ons vluchtige mentale<br>gebeurtenissen in de aanwezigheid van een werk (bijvoorbeeld de werking van &#8220;het staren&#8221;) op steeds exotischer wijze beschrijven en die de langdurige werking van het geheugen wissen&#8217;.<\/p>\n\n\n\n<p>Philippe Junod, in <em>DIDEROT EN GOETHE: EEN PARADOXALE DIALOOG<\/em>: &#8216;De relatie tussen kunst en natuur is het ware probleem. Parallel? Of in elkaars verlengde?&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p>Johann-Wolfgang von Goethe in de Duitse vertaling van (en kritiek op) <em>DIDEROTS VERSUCH \u00dcBER DIE MALEREI<\/em>: &#8216;Dit essay is een groots werk, het heeft de dichter zelfs meer te zeggen dan de schilder&#8217;, schreef Goethe aan Schiller. &#8216;Wonderlijke, voortreffelijke Diderot, waarom wil je je grote geestelijke gaven gebruiken om zaken in de war te schoppen, liever dan ze te ordenen? [\u2026] Diderot voert ons, als in een doolhof, langs omwegen en spiegelt ons in die beperkte ruimte een lange wandeling voor.&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p>Denis Diderot zelf dan, aan zijn minnares Sophie Volland: &#8216;Dit is zonder twijfel het beste wat ik in mijn hele literaire loopbaan heb gedaan [\u2026]. Het is een goudmijn van esprit, soms licht, soms serieus; op sommige plekken is het pure conversatie, zoals aan het haardvuur; elders bevat het eloquentie naast diepgang op het hoogst denkbare niveau.&#8217;<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ge\u00efllustreerde vertaling van wat door velen wordt beschouwd als de eerste kunstkritiek uit 1765. Met een kritiek van Goethe uit 1802. Een inleiding over Diderot&#8217;s werkwijze en zijn betekenis voor de kunstkritiek door Thomas Crow. De paradoxen tussen Diderot en &hellip; <a href=\"https:\/\/aah.co.nl\/?page_id=427\">Lees verder <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":218,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-427","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/427","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=427"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/427\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1650,"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/427\/revisions\/1650"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/218"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aah.co.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=427"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}